اگر در اواسط دهه ۱۳۸۰ در ایران زندگی میکردید، حتماً نام «سهام عدالت» به گوشتان خورده است. طرحی که قرار بود عدالت را از طریق واگذاری سهام شرکتهای دولتی به مردم اجرا کند و میلیونها ایرانی را صاحب سهام بورسی نماید. اما پشت این طرح چه بود؟ به چه کسانی تعلق گرفت؟ و مهمتر از همه، اگر شما جزو «جاماندگان» هستید، چه راهی پیش رو دارید؟ در این مقاله، هم به روایت داستان سهام عدالت میپردازیم و هم راهکاری عملی برای ساختن «سهام عدالت شخصی» ارائه میدهیم.
داستان سهام عدالت از کجا شروع شد؟
طرح سهام عدالت ریشه در سیاستهای خصوصیسازی ایران دارد. در سال ۱۳۸۴ و با تفسیر جدیدی از اصل ۴۴ قانون اساسی، دولت نهم به ریاست محمود احمدینژاد اجازه یافت تا ۸۰ درصد از سهام کارخانهها و بنگاههای بزرگ دولتی را به بخش خصوصی و تعاونی واگذار کند . ایده این بود که به جای فروش بلوکی سهام به چند سرمایهدار بزرگ، سهام این شرکتها میان قشر وسیعی از مردم توزیع شود تا هم ثروت در جامعه پخش گردد و هم مردم از منافع این شرکتها بهرهمند شوند .
«آییننامه اجرایی افزایش ثروت خانوارهای ایرانی از طریق گسترش سهم بخش تعاون براساس توزیع سهام عدالت» در ۹ بهمن ۱۳۸۴ به تصویب هیئت وزیران رسید و از آبانماه ۱۳۸۵ اجرایی شد .
مشمولان سهام عدالت چه کسانی بودند؟
در مرحله اول، سهام عدالت به گروههای خاصی از جامعه تعلق گرفت. اولویت با ساکنان روستاها و عشایر، افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی، کارگران فصلی ساختمانی و رزمندگان بیکار بود . بعدها گروههای دیگری مانند خبرنگاران، زنان سرپرست خانوار، طلاب، خادمان مساجد، کارمندان دولت و بازنشستگان کشوری و لشکری نیز به جمع مشمولان اضافه شدند .
به این ترتیب، تا پایان سال ۱۳۹۳ تعداد مشمولان سهام عدالت به بیش از ۴۹ میلیون نفر رسید . برگههایی که به این افراد داده شد، در ابتدا ارزشی معادل ۵۰۰ هزار تومان داشت که بعداً به یک میلیون تومان افزایش یافت . برای گروههای کمدرآمد، ۵۰ درصد تخفیف در نظر گرفته شد و مابقی قرار بود طی ۱۰ سال از محل سود شرکتها تسویه شود .
ترکیب سبد سهام عدالت
سبد سهام عدالت از مجموع شرکتهای بورسی و غیربورسی تشکیل شده است. بر اساس آخرین اطلاعات، این سبد شامل ۴۹ شرکت است که ۳۶ شرکت آن بورسی و ۱۳ شرکت غیربورسی هستند . برخی از مهمترین شرکتهای بورسی در این سبد عبارتند از :
-
فولاد مبارکه اصفهان (بزرگترین شرکت فولادی ایران)
-
صنایع پتروشیمی خلیج فارس (غول پتروشیمی ایران)
-
ملی صنایع مس ایران
-
پالایش نفت بندرعباس، تهران، اصفهان و تبریز
-
بانکهای ملت، تجارت و صادرات
-
ایران خودرو و سایپا
-
گل گهر و چادرملو (غولهای معدنی)
-
مپنا (نیروگاهسازی)
این ترکیب نشان میدهد که سهام عدالت عملاً یک «پرتفوی آماده» از بزرگترین و مهمترین شرکتهای بورس ایران بوده است.
چالشها و انتقادات به سهام عدالت
طرح سهام عدالت از ابتدا با چالشها و انتقادات زیادی همراه بود:
۱. اتهامات انتخاباتی
یکی از مهمترین انتقادات به این طرح، زمانبندی پرداخت سود سهام در آستانه انتخابات ریاستجمهوری دهم (سال ۱۳۸۸) بود. منتقدان معتقد بودند دولت برای جلب رأی، اقدام به توزیع سود سهام عدالت کرده است . این مسئله حتی منجر به طرح «تحقیق و تفحص از واگذاری و پرداخت سهام عدالت» در مجلس شد .
۲. بیصاحبسازی بنگاهها
علی طیبنیا، وزیر اسبق اقتصاد، در نقدی تند گفت: «سهام عدالت به شیوهای که اجرا شد، جز بیصاحبسازی بنگاههای اقتصادی ثمری نداشت و ۶۲ بنگاه اقتصادی بیصاحب شدند» . به عبارت دیگر، پراکندگی سهام میان میلیونها نفر، عملاً امکان مدیریت و نظارت مؤثر بر شرکتها را از بین برده بود.
۳. عدم آگاهی سهامداران
بسیاری از دریافتکنندگان سهام عدالت، آشنایی چندانی با بازار سرمایه و اصول سرمایهگذاری نداشتند و نمیدانستند با این سهام چه باید بکنند .
آزادسازی سهام عدالت؛ نقطه عطف تاریخ
تا سال ۱۳۹۹، سهام عدالت عملاً قابلیت خرید و فروش نداشت و مدیریت آن در اختیار دولت بود. اما در اردیبهشتماه ۱۳۹۹، اتفاق مهمی رخ داد. رهبر انقلاب با درخواست رئیسجمهور وقت برای آزادسازی سهام عدالت موافقت کردند . با این موافقت، سهامداران توانستند یکی از دو روش زیر را برای مدیریت سهام خود انتخاب کنند :
روش مستقیم
در این روش، سهامدار خودش مدیریت سهامش را بر عهده میگیرد. سهام شرکتهای مختلف در سبد سهام عدالت، به صورت مجزا در کد بورسی فرد نمایان میشود و میتواند آنها را مانند سایر سهامهای بورسی خرید و فروش کند. حدود ۱۹ میلیون نفر این روش را انتخاب کردند .
روش غیرمستقیم
در این روش، سهام عدالت فرد به واحدهای سرمایهگذاری شرکتهای سرمایهگذاری استانی تبدیل میشود. مدیریت این صندوقها بر عهده مدیران حرفهای است و سهامدار میتواند واحدهای این صندوقها را در بورس معامله کند. حدود ۳۰ میلیون نفر این روش را برگزیدند .
فروش سهام عدالت
پس از آزادسازی، سهامداران امکان فروش بخشی از سهام خود را پیدا کردند. ابتدا فروش ۳۰ درصد و سپس تا ۶۰ درصد سهام عدالت میسر شد . البته در مقاطعی به دلیل شرایط بازار، فروش سهام عدالت متوقف یا محدود شده است .
وضعیت فعلی سهام عدالت
در حال حاضر، بیش از ۴۹ میلیون نفر در ایران دارای سهام عدالت هستند. سود سهام عدالت معمولاً سالانه یک یا دو بار واریز میشود و مبلغ آن به عملکرد شرکتهای موجود در سبد بستگی دارد . برای اطلاع از واریز سود و مدیریت سهام، سامانههای زیر در دسترس هستند :
-
پنل سهام عدالت:panel.sahamedalat.ir
-
درگاه یکپارچه ذینفعان:ddn.csdiran.com
-
سامانه سجام:sejam.ir (برای ثبتنام و احراز هویت)
جاماندگان سهام عدالت
پرسش مهمی که برای بسیاری از هموطنان پیش آمده این است: «آیا هنوز امکان ثبتنام برای دریافت سهام عدالت وجود دارد؟»
پاسخ صریح این است: خیر، در حال حاضر هیچ گونه ثبتنام جدیدی برای سهام عدالت انجام نمیشود. طرح سهام عدالت سالهاست که بسته شده و تنها به کسانی تعلق گرفته که در سالهای ۱۳۸۵ تا ۱۳۸۸ ثبتنام کرده و مشمول شدهاند. اگر شما در آن سالها ثبتنام نکرده باشید یا شرایط لازم را نداشته باشید، متأسفانه از این قطار جا ماندهاید.
راهکار عملی: سهام عدالت شخصی خود را بسازید!
خبر خوب این است که جا ماندن از سهام عدالت دولتی، به معنای محرومیت همیشگی از مزایای سرمایهگذاری در شرکتهای بزرگ بورسی نیست. شما میتوانید با کمی دانش و حوصله، برای خودتان یک «سهام عدالت شخصی» دست و پا کنید. یعنی دقیقاً همان کار را انجام دهید که دولت برای ۴۹ میلیون نفر انجام داد، اما این بار خودتان انتخابگر باشید.
می تونید با تهیه ی فایل سرمایه گذار باهوش و خرید سهم های معرفی شده در فایل، یک سبد متنوع و بهتر از پرتفوی سهام عدالت، برای خود ایجاد کنید و آینده ی خودتون رو با سرمایه گذاری در سهام بیمه کنید.
چرا این کار منطقی است؟
سبد سهام عدالت یک پرتفوی آماده و متنوع از بهترین شرکتهای بورس ایران است. شرکتهایی مثل فولاد مبارکه، پتروشیمی خلیج فارس، ملی مس، پالایشگاهها و بانکها. این شرکتها به دلیل اندازه بزرگ، سودآوری نسبتاً پایدار و جایگاه استراتژیک در اقتصاد ایران، گزینههای مناسبی برای سرمایهگذاری بلندمدت هستند.
گامهای عملی برای ساخت سهام عدالت شخصی
گام اول: آموزش مقدماتی
اگر تازهوارد هستید، اولین قدم یادگیری اصول اولیه بورس است. مباحثی مثل:
-
نحوه خرید و فروش سهام
-
تحلیل بنیادی ساده
-
مفهوم P/E، سود هر سهم (EPS) و ارزش دفتری
-
آشنایی با اصطلاحات تابلوهای معاملاتی
میتوانید از منابع رایگان و معتبر مانند وبسایتهای آموزشی کارگزاریها (مثل مفید، آگاه، فارابی) استفاده کنید.
گام دوم: افتتاح حساب در یک کارگزاری معتبر
برای ورود به بورس، باید در یک کارگزاری آنلاین ثبتنام کنید و کد بورسی بگیرید. این کار امروزه کاملاً غیرحضوری و از طریق سایت کارگزاریها انجام میشود. مراحل آن شامل ثبتنام در سجام و احراز هویت است .
گام سوم: شناسایی سهامهای برتر
لیست شرکتهای موجود در سبد سهام عدالت یک نقطه شروع عالی است . شما میتوانید این شرکتها را به عنوان گزینههای اولیه خود در نظر بگیرید. البته لازم نیست همه آنها را بخرید. چند شرکت از صنایع مختلف (مثلاً یک شرکت پتروشیمی، یک شرکت فولادی، یک شرکت معدنی، یک بانک و یک شرکت پالایشی) انتخاب کنید.
گام چهارم: تحلیل و انتخاب
پس از انتخاب چند شرکت، وقت تحلیل است. به موارد زیر توجه کنید:
-
صورتهای مالی: سودآوری شرکت در چند سال اخیر را بررسی کنید.
-
نسبت P/E: این نسبت نشان میدهد قیمت سهام نسبت به سودی که میسازد، چند برابر است. P/E پایینتر معمولاً بهتر است (البته در مقایسه با صنعت).
-
بدهی و نقدینگی: شرکتهای کمبده و با نقدینگی بالا، امنیت بیشتری دارند.
-
مدیریت و عملکرد: اخبار مرتبط با شرکت و صنعت را دنبال کنید.
گام پنجم: خرید با دید بلندمدت
مهمترین اصل در ساخت سهام عدالت شخصی، دید بلندمدت است. این کار را مانند همان سهام عدالت دولتی ببینید که قرار نیست هر هفته آن را بخرید و بفروشید. برنامهریزی کنید که این سهام را برای حداقل ۳ تا ۵ سال نگه دارید و از سود نقدی سالانه و رشد بلندمدت قیمت بهرهمند شوید.
گام ششم: تنوعبخشی متعادل
همانطور که سبد سهام عدالت متنوع است، شما هم سبد خود را متنوع کنید. همه تخممرغها را در سبد یک صنعت نگذارید. ترکیبی از صنایع مختلف و شرکتهای بزرگ و نسبتاً کمریسک انتخاب کنید.
نمونه یک پرتفوی پیشنهادی (برای الهامگیری)
این یک توصیه قطعی نیست، اما صرفاً برای روشن شدن ایده، میتوانید ترکیبی مشابه زیر در نظر بگیرید:
| صنعت | نماد نمونه | دلیل انتخاب |
|---|---|---|
| پتروشیمی | «پارسان» یا «فارس» | هلدینگ بزرگ پتروشیمی با سودآوری بالا |
| فلزات اساسی | «فولاد» یا «فملی» | غولهای فولاد و مس، بازوهای اصلی صنعت ایران |
| پالایشی | «شبندر» یا «شپنا» | سودآوری بالا و وابستگی به قیمتهای جهانی نفت |
| بانکی | «وتجارت» یا «وبملت» | بانکهای بزرگ با شعب گسترده |
| خودرویی | «خودرو» یا «خساپا» | پیشرو بودن در صنعت خودرو (با ریسک بالاتر) |
نکات مهم برای سرمایهگذاران تازهکار
-
از سرمایهای شروع کنید که ضررش برایتان حیاتی نیست. بورس جای پول قرضی یا پسانداز ضروری نیست.
-
به دنبال سودهای آنی و نجومی نباشید. سرمایهگذاری بلندمدت، به مرور زمان و با بهره مرکب، ثروت میسازد.
-
خبرنگار حرفهای نشوید. دنبال کردن بیش از حد اخبار و واکنش هیجانی به نوسانات روزانه، بزرگترین دشمن سرمایهگذار تازهکار است.
-
از اشتباهات یاد بگیرید. همه سرمایهگذاران بزرگ هم ضرر کردهاند. مهم این است که از اشتباهات خود درس بگیرید و تکرارشان نکنید.
جمعبندی
سهام عدالت یک تجربه تاریخی در اقتصاد ایران بود که اگرچه با حاشیهها و چالشهایی همراه شد، اما میلیونها نفر را با مفهوم سرمایهگذاری در بورس آشنا کرد. اگر شما جزو جاماندگان این طرح هستید، نهتنها نباید ناامید شوید، بلکه فرصت دارید با آگاهی و انتخاب درست، سبد سهام شخصی خودتان را با کیفیتی حتی بالاتر از سهام عدالت دولتی تشکیل دهید. مهمترین تفاوت این دو، آگاهانه بودن انتخابهای شما است. پس دست به کار شوید، آموزش ببینید و آینده مالی خود را خودتان بسازید.
همین الان برای گرفتن غیرحضوری کد بورسی اقدام کن. کافیه روی لینک زیر کلیک کنی و مراحل ثبت نام سجام و دریافت کد بورسی را انجام بدی و وارد دنیای سرمایه گذاری بشی.
ما یک کانال تلگرام خصوصی به نام آموزش سرمایه گذاری و بازنشستگی سریع ایجاد کردیم که به شما کمک می کنیم تا در مدت 3 الی 5 سال بتونید با سرمایه گذاری درست و به موقع در سهام، طلا و سایر دارایی ها به بازنشستگی سریع برسید. برای عضویت در کانال تلگرام خصوصی و دریافت همزمان فایل سرمایه گذاری ما کافیه به دایرکت پیج اینستاگرام و یا شماره همراه: 09365763452 در واتس اپ پیام بدید تا شرایط عضویت براتون ارسال بشه.
